بازتعریف نقش پارک‌های علم و فناوری در ترمیم زنجیره‌های ارزش صنعتی

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی جمعیت پیشرفت و عدالت ایران اسلامی رضا محمدزاده دبیر این جمعیت در استان آذربایجان غربی در یادداشتی نوشت:در شرایطی که اقتصاد ملی زیر فشار مضاعف تحریم‌های هوشمند و تکانه‌های ناشی از محدودیت‌های وارداتی قرار دارد، بازتعریف الگوهای پایداری و تاب‌آوری اقتصادی به ضرورتی انکارناپذیر در حکمرانی توسعه بدل شده است. تجربه‌های چند سال اخیر نشان می‌دهد آسیب‌پذیرترین نقطه در برابر شوک‌های بیرونی، گسست در زنجیره‌های تأمین صنایع بنیادین نظیر نفت، گاز، پتروشیمی، و به‌ویژه صنایع راهبردی امنیت غذایی و کشاورزی است؛ بخش‌هایی که وابستگیِ حتی جزئیِ آن‌ها به قطعات فناورانه، فرمولاسیون‌های شیمیایی خاص یا سامانه‌های پایش پیشرفته، می‌تواند چرخه عظیمی از تولید را با اختلال جدی مواجه سازد. در این مختصات، زیست‌بوم‌های نوآوری و به‌ویژه پارک‌های علم و فناوری دیگر صرفاً کانون‌هایی برای حمایت نمادین از استارتاپ‌ها نیستند، بلکه خط مقدم پدافند اقتصادی و بازوهای عملیاتیِ عمق‌بخشی به استقلال فناورانه کشور به شمار می‌روند.

 مأموریت محوری شرکت‌های دانش‌بنیان مستقر در پارک‌های علم و فناوری، گذار از نگاه سنتی «مهندسی معکوس صرف» به سمت «توسعه بومی فناوری‌های گلوگاهی» است. در صنایع نفت و انرژی، ورود متخصصان داخلی به حوزه‌هایی چون ابزار دقیق، ژئوفیزیک، سامانه‌های چاه‌پیمایی و آلیاژهای مقاوم در برابر خوردگی، توانسته خلأ تجهیزاتی را که در انحصار کمپانی‌های غربی بود پر کند و ریسک توقف عملیات را به حداقل برساند. هم‌زمان در بخش کشاورزی و صنایع تبدیلی—به‌عنوان ارکان حیاتی امنیت غذایی—توسعه روش‌های پایش هوشمند، مدیریت پایدار منابع آب و خاک، بیوتکنولوژی و تولید نهاده‌های پیشرفته، شاه‌کلید عبور از بحران خشکسالی و ارتقای بهره‌وری در شرایط ناترازی منابع است. این پیوند ارگانیک میان دانش دانشگاهی و خطوط تولید، شریان حیاتی زنجیره‌های ارزش را از آسیب‌پذیری‌های ارزی و تحریمی مصون می‌سازد.

 با این وجود، ارتقای نقش پارک‌ها از کانون‌های پژوهشی به ستون‌های تاب‌آوری اقتصادی مستلزم پیوند ساختاری و رفع گسل میان «نیازهای عینی صنایع بزرگ» و «توانمندی هسته‌های فناور» است. تا زمانی که اعتماد متقابل و ضمانت‌های اجرایی برای به‌کارگیری فناوری‌های نوپای بومی در شرکت‌های مادر نهادینه نشود، ظرفیت عظیم شرکت‌های دانش‌بنیان در مرحله نمونه‌سازی متوقف خواهد ماند. پارک‌های علم و فناوری استانی با شناخت دقیق از مزیت‌های نسبی، گلوگاه‌های بومی و چالش‌های زیست‌محیطی و صنعتی هر منطقه نقش کلیدی تسهیل‌گر و تضامین فنی را بر عهده دارند تا این زنجیره اتصال محقق شود. در نهایت، تاب‌آوری اقتصادی شعاری انتزاعی نیست؛ بلکه حاصل تبدیل دانش فنی متخصصان جوان به قطعات، فرآیندها و ابزارهایی است که چرخ‌های تولید ملی را حتی در سخت‌ترین شرایط تحریم و تحولات بین‌المللی در چرخش مداوم نگه می‌دارد.