نقش خیرین، فعالان مدنی و سرمایه فرهنگی ایران در روزهای جنگ

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی جمعیت پیشرفت و عدالت ایران اسلامی، امید استادنوروزی دبیر این جمعیت در استان کردستان طی یادداشتی نوشت:در همه جنگها، آنچه ماندگاری یک ملت را تضمین میکند صرفاً تجهیزات نظامی یا توان اقتصادی نیست، بلکه ظرفیت جامعه برای حفظ انسجام، امید و همبستگی است. این همان مفهومی است که امروز در ادبیات اجتماعی و امنیتی از آن با عنوان “تاب‌ آوری اجتماعی” یاد میشود، ظرفیتی که در ایران، ریشه‌ ای عمیق در فرهنگ تاریخی و تمدنی مردم دارد.

جامعه ایرانی در طول تاریخ آموخته است که در روزهای سخت، بقا تنها با اتکا به ساختارهای رسمی ممکن نیست، بلکه مردم باید در کنار یکدیگر بایستند. از همین رو، سنتهایی چون وقف، نذر، کمکهای مردمی، فرهنگ پهلوانی، هیئتهای مذهبی و حرکتهای داوطلبانه، همواره بخشی از زیست اجتماعی ایرانیان بوده است. در چنین بستری، خیرین و فعالان مدنی صرفاً توزیع‌ کنندگان کمکهای مالی نیستند، آنان حافظان روح جمعی جامعه‌ اند. در شرایط جنگ، دشمن تنها زیرساختها را هدف قرار نمیدهد، بلکه مهمتر از آن، تلاش میکند روحیه عمومی، اعتماد اجتماعی و آرامش روانی مردم را تضعیف کند. درست در همین نقطه است که شبکه عظیم مردمی، گروههای جهادی، خیریه‌ ها، فعالان اجتماعی و چهره‌ های مرجع فرهنگی و ورزشی وارد میدان میشوند و مانع از گسترش احساس تنهایی و فروپاشی روانی جامعه میشوند.

در فرهنگ ایرانی، “پهلوان” هرگز صرفاً یک ورزشکار نبوده است. پهلوان کسی است که در لحظه بحران، کنار مردم بایستد. به همین دلیل، حضور ورزشکاران مردمی، قهرمانان ملی و هنرمندان مسئولیت‌ پذیر در روزهای سخت، صرفاً یک اقدام نمادین نیست، بلکه بخشی از بازسازی سرمایه اجتماعی کشور محسوب میشود. وقتی یک ورزشکار محبوب در میان مردم حاضر میشود، برای خانواده‌ های آسیب‌ دیده کمک جمع‌ آوری میکند یا یک هنرمند با زبان هنر، امید و همدلی را بازآفرینی میکند، در واقع بخشی از ج
نگ روانی دشمن را خنثی میکند.

جامعه ایرانی همواره به چهره‌ های “پهلوان‌ صفت” بیش از سلبریتی‌ های صرف اعتماد کرده است، کسانی که شهرت خود را نه برای فاصله گرفتن از مردم، بلکه برای ایستادن کنار مردم به کار میگیرند. در روزهای بحران، این چهره‌ ها میتوانند حلقه اتصال اقشار مختلف جامعه باشند و احساس هم‌ سرنوشتی ملی را تقویت کنند. در همین چارچوب، سخنان دکتر محمد باقر قالیباف درباره ضرورت “مساوات”، “بسیج مردمی” و “حرکت جهادی” را باید فراتر از یک موضع سیاسی تحلیل کرد. تاکید او بر اینکه در شرایط سخت، مسئولان و مردم باید در کنار یکدیگر و با احساس برابری در تحمل مشکلات عمل کنند، در واقع اشاره به یکی از مهمترین اصول تاب‌ آوری اجتماعی است، یعنی حفظ حس عدالت و مشارکت جمعی در بحران.

تجربه تاریخی ایران نیز نشان داده است که هر گاه روحیه جهادی و مشارکت مردمی فعال شده، کشور توانسته از بحرانهای بزرگ عبور کند. حرکت جهادی در معنای اصیل خود، صرفاً یک اقدام سازمانی نیست، بلکه نوعی فرهنگ مسئولیت‌ پذیری اجتماعی است که در آن، مردم بدون انتظار منفعت شخصی برای حفظ جامعه وارد میدان میشوند. این همان سرمایه‌ ای است که در روزهای جنگ میتواند خلأهای اجرایی را کاهش دهد، سرعت امدادرسانی را افزایش دهد و مهمتر از همه، امید اجتماعی را حفظ کند.

از سوی دیگر، مفهوم “مساوات” که سردار قالیباف بر آن تاکید کرده، یکی از ارکان اعتماد عمومی است. جامعه زمانی در برابر فشارهای جنگی مقاوم میماند که مردم احساس کنند دشواریها عادلانه توزیع میشود و همه اقشار، از مسئولان تا مردم عادی، در
یک وضعیت مشترک قرار دارند. هرجا این احساس تقویت شود، تاب‌ آوری ملی نیز افزایش مییابد.

امروز جنگها تنها در میدان نظامی رخ نمیدهد، بلکه بخش مهمی از آن در میدان رسانه، افکار عمومی و روحیه اجتماعی جریان دارد. در چنین شرایطی، خیرین، هنرمندان، ورزشکاران مردمی، گروههای جهادی و فعالان اجتماعی، بخشی از منظومه امنیت ملی کشور محسوب می‌شوند. آنان با حفظ امید، تقویت اعتماد و ایجاد حس همبستگی، از فروپاشی روانی جامعه جلوگیری میکنند، نقشی که گاه تاثیر آن کمتر از اقدامات نظامی نیست.آنچه ایران را در روزهای سخت حفظ کرده و خواهد کرد، فقط قدرت سخت نیست، بلکه همین شبکه گسترده اعتماد، همدلی و فرهنگ یاری‌ رسانی مردمی است. سرمایه‌ ای تاریخی که در لحظه بحران، دوباره بیدار میشود و جامعه را گرد یک هویت مشترک جمع میکند.